Điều trị viêm gan với Interferon alpha gặp nhiều tác dụng phụ
Điều trị viêm gan với Interferon alpha gặp nhiều tác dụng phụ

Interferon alpha tiêm dưới da đã được sử dụng từ nhiều năm qua trong điều trị viêm gan siêu vi C. Peginterferon là loại interferon được điều chỉnh để có thời gian lưu lại trong cơ thể lâu hơn, từ đó diệt siêu vi hiệu quả hơn, người bệnh cũng giảm được số lần phải tiêm chích. Các nghiên cứu lâm sàng cho thấy điều trị interferon thông thường hoặc Peginterferon đơn thuần cũng diệt được siêu vi ở một số bệnh nhân, nhưng kết quả sẽ tốt hơn nếu phối hợp với một thuốc uống khác là Ribavirin

Phối hợp thuốc làm tăng tác dụng diệt siêu vi, làm tăng cơ hội chữa khỏi bệnh. Điều lợi kèm theo điều bất lợi… Những thuốc này có thể gây biểu hiện khó chịu gọi là “tác dụng phụ”. Những tác dụng phụ này không xảy ra cùng lúc, một số xảy ra khi bắt đầu điều trị, một số xảy ra chậm hơn. Đa số các tác dụng phụ là nhẹ đến trung bình. Nhiếu người thường hay hoang mang lo lắng khi bắt đầu được bác sĩ cho chỉ định thuốc điều trị viêm gan C. Vì tiếng đồn lan xa rằng: Chích thuốc điều trị viêm gan C kinh khủng lắm, mệt mỏi, biếng ăn, mất ngủ, sụt cân, da dẻ nhăn nheo ngứa ngáy…

Thật hư ra sao?

Đúng là thuốc điều trị viêm gan C có nhiều tác dụng phụ. Nhưng đa số các tác dụng phụ này sẽ được khống chế tốt nếu người bệnh hiểu rõ hơn về bệnh & về thuốc. Tác dụng phụ sẽ không là vấn đề gì lớn lao nếu bạn trình bày cho bác sĩ & cùng bác sĩ giải quyết

Người bệnh đáp ứng khác nhau với điều trị. Nhiều người không có vấn đề gì khi điều trị, nhiều người lại có. Chúng ta cùng lướt qua các tác dụng phụ của thuốc chích & thuốc uống trong điều trị viêm gan C:

  • Mệt mỏi:

Là tác dụng phụ thường gặp nhất. Nguyên nhân: do tác động trực tiếp của thuốc chích, gây phóng thích cytokines và các chất trung gian khác, chính những chất này gây biểu hiện mệt mỏi. Ngoài ra, mệt còn do thiếu máu, vì thuốc uống Ribavirin gây vỡ hồng cầu. Mệt còn do nhiều nguyên nhân khác phối hợp đồng thời như: mất ngủ, biếng ăn, thiếu nước…

Có thể giảm nhẹ dấu hiệu mệt mỏi đáng kể bằng những biện pháp đơn giản như uống nhiều nước, chia nhỏ bữa ăn, ăn nhiều lần trong ngày, cố gắng ngủ khi có thể. Acetaminophen liều thấp < 2 g/ ngày, chia nhiều lần, giúp giảm mệt đáng kể. Có thể uống trước khi chích thuốc 30 phút

  • Nhức đầu:

Rất thường gặp, do tác dụng trực tiếp của interferon. Ngoài ra, còn do thiếu máu

Giải quyết:

  1. Tương tự như dấu hiệu mệt mỏi
  2. Thuốc kháng viêm không steroides như Aspirin & Ibuprofen có thể rất hữu ích. Cẩn thận nếu người bệnh đã bị xơ gan hoặc có viêm loét dạ dày trước đó
  3. Thuốc giảm đau như Imitrex có thể hữu ích ở bệnh nhân trước đó đã bệnh đau đầu Migrain
  • Sốt:

Là tác dụng phụ của interferon, thường gặp trong vài mũi tiêm đầu tiên. Xử trí: tương tự như mệt & nhức đầu

  • Đau cơ:

Cũng là tác dụng phụ của interferon. Giải quyết: tương tự như đau đầu, kèm theo tắm nước ấm hay chườm ấm cũng rất hiệu quả

  • Buồn nôn, nôn ói:

Cũng là tác dụng phụ thường gặp của interferon & ribavirin. Xử trí:

  1. uống Ribavirin cùng lúc với thức ăn, hoặc chia nhỏ bữa ăn
  2. Gừng có thể có tác dụng chống nôn tốt. Có thể dùng gừng dạng trà, bánh…
  3. Tránh tiếp xúc với mùi & thức ăn gây nôn
  4. Thuốc: bác sĩ sẽ khám bệnh, xác định tình trạng bệnh, sẽ dùng thuốc phù hợp
  • Biếng ăn:

Là tác dụng phụ rất thường gặp, gây sụt cân đáng kể cho người bệnh trong quá trình điều trị (từ 5- 10 kg hoặc hơn). Giải quyết:

  1. Chia nhỏ bữa ăn, ăn nhiều lần
  2. Bổ xung thực phẩm chức năng, sữa
  3. Ăn nhiều bánh snacks chứa nhiều đạm, ví dụ: phô mai, bơ đậu phộng, trứng
  4. Nếu vị giác thay đổi, có thể dùng thử Chanh nhỏ giọt vào miệng hoặc uống viên Kẽm
  • Tiêu chảy:

Tần xuất gặp chỉ khoảng 20%, nhưng có thể là một phản ứng phụ nguy hiểm. Thường có khuynh hướng theo chu kỳ, có thể tự hết. Nếu tiêu chảy kéo dài & trầm trọng, bồi hoàn đủ nước là rất quan trọng. Xử trí:

  1. Sau khi loại trừ những nuyên nhân khác có thể gây tiêu chảy, thuốc chống tiêu chảy có thể được sử dụng, như Loperamide (Imodium) viên nang 2 mg
  2. Tránh hoặc hạn chế thức uống có chứa caffein (như cà phê, coca) và những thức uống có nhiều đường
  3. Hạn chế thức ăn có chứa Lactose, có thể hữu ích ở một số bệnh nhân
  4. Cơm, táo, chuối, bột yến mạch có thể cải thiện độ lỏng của phân
  • Mất ngủ:

Là tác dụng phụ rất thường gặp. Mất ngủ góp phần làm mệt, nhức đầu, bồn chồn, trầm cảm nặng hơn. Giải quyết:

  1. Cải thiện thói quen đi ngủ, chủ yếu giấc ngủ về đêm, không nên đọc sách hoặc xem ti vi trên giường
  2. Hạn chế uống nước vào chiều tối để tránh mất ngủ do phải tiểu đêm
  3. Tránh dùng chất kích thích, như caffein, vào ban đêm
  4. Thuốc có thể hữu ích ở một số bệnh  nhân. Lưu ý là uống thuốc có thể gây buồn ngủ vào ban ngày & ảnh hưởng đến công việc. Thuốc điều trị mất ngủ trong điều trị viêm gan C không được dùng chung với các thuốc an thần khác hoặc rượu bia. Thường dùng Diphenhydramine (Benadryl) 25- 50 mg vào trước lúc đi ngủ. Lưu ý: thuốc có thể gây nhức đầu, khô  miệng, tiểu khó, yếu cơ
  • Bồn chồn:

Cũng là tác dụng phụ rất thường gặp. Giải quyết:

  1. Giáo dục cho người bệnh (và cả người bạn đời, bạn thân, người trong gia đình, nếu được) rằng: trong lúc điều trị, người bệnh sẽ trở nên cau có, nóng tính, bồn chồn, lo lắng. Nếu được thông báo trước, người bệnh sẽ dễ khống chế hơn
  2. Việc làm căng thẳng, cường độ cao có thể làm bồn chồn, bức rức nhiều hơn. Bạn cố gắng hạn chế làm việc hoặc thay đổi công việc cho phù hợp trong thời gian điều trị
  3. Khuyến khích bệnh nhân sử dụng những biện pháp giúp thư giãn, ví dụ : thở sâu, đếm từ 1 đến 10
  4. Khuyến khích bệnh nhân chia sẽ cảm xúc với bạn bè & gia đình. Có thể tham gia nhóm hổ trợ người bệnh để được hiểu biết nhiều hơn
  5. Giải quyết tốt những dấu hiệu khác như mất ngủ, mệt mỏi, trầm cảm cũng rất quan trọng
  • Trầm cảm:

Tần xuất gặp khoảng 20-35%. Đây có thể là một trong những phản ứng phụ nguy hiểm. Chú ý tầm soát những biểu hiện của trầm cảm, tự tử. Phối hợp giữa các chuyên gia về gan & thần kinh ở những bệnh nhân đã có tiền sử trầm cảm hoặc bệnh tâm thần kinh khác là rất quan trọng

Giải quyết:

  1. Giáo dục cho người bệnh, theo dõi sát trong quá trình điều trị, giải quyết ngay khi người bệnh có triệu chứng bất thường về tâm thần kinh
  2. Thuốc chống trầm cảm SSRIs : tỏ ra có hiệu quả trong điều trị biểu hiện trầm cảm do thuốc chích interferon
  • Rụng tóc:

Khoảng 35- 45% bệnh nhân bị rụng tóc trong quá trình điều trị.Rụng tóc xảy ra từ từ, không rụng thành mảng. Giải quyết:

  1. Không kéo căng tóc, không duỗi tóc… Dùng Lược thưa để chải tóc tỏ ra có hiệu quả
  2. Dùng các loại dầu gội mạnh có thể thúc đẩy quá trình rụng tóc nhanh & nhiều hơn
  3. Bệnh nhân cần được thông báo là: rụng tóc sẽ cải thiện khi ngưng điều trị
  • Sẩn ngứa ngoài da:

20-25% người bệnh sẽ bị Sẩn ngứa ngoài da, thường do ribavirin. Thường xuất hiện ở cánh tay & thân mình, hoặc toàn thân. Thường cải thiện với trị liệu.

Giải quyết:

  1. Điều trị tại chỗ: khởi đầu là lotion làm ẩm và sau đó là cream corticoides liều thấp
  2. Thuốc uống như diphenhydramine có thể hữu ích nếu thuốc bôi không đủ hiệu quả
  3. Trường hợp nặng: giảm liều ribavirin hoặc ngưng, sẽ cải thiện đáng kể
  4. Nếu sẩn ngứa xuất hiện chỗ chích: thay đổi vị trí tiêm
  • Thay đổi chức năng tuyến giáp:

Dưới tác động của interferon, tuyến giáp có thể hoạt động quá mức (cường giáp) hoặc hoạt động dưới mức bình thường (nhược giáp), thường gặp ở người đã có bệnh lý tuyến giáp trước đó. Bác sĩ sẽ cho người bệnh kiểm tra chức năng tuyến giáp thường xuyên để kịp thời phát hiện biến chứng này.Xử trí: dùng thuốc uống để điều hòa hoạt động tuyến giáp

  • Thiếu máu:

Ribavirin gây thiếu máu tán huyết, có liên quan đến liều lượng sử dụng. Đồng thời, interferon ức chế sản xuất hồng cầu tại tủy xương. Hệ quả là Thiếu máu. Thiếu máu có thể làm bệnh có sẵn của người bệnh nặng hơn, ví dụ bệnh mạch vành hoặc bệnh phổi tắc nghẹn mãn tính.

Công thức máu phải được kiểm tra mỗi 2-4 tuần trong khi điều trị. Giải quyết:

  1. Giảm liều Ribavirin có thể là bước đầu tiên. Tuy nhiên phải cân nhắc giữa hiệu quả điều trị & giảm liều
  2. Tiêm Erythropoietin Tái Tổ hợp liều 20.000 đến 40.000 đơn vị mỗi tuần
  • Giảm bạch cầu:

Do tủy xương bị ức chế, tần xuất gặp 20%. Giải quyết:

  1. Giảm liều interferon
  2. Tiêm thuốc nâng bạch cầu
  • Giảm tiểu cầu:

Do tủy xương bị ức chế sản xuất tiểu cầu dưới tác dụng của interferon. Xử trí: Giảm liều interferon

Có nhiều vấn đề trong điều trị viêm gan C cần được thảo luận. Điều quan trọng là người bệnh hãy thông báo cho bác sĩ tất cả những dấu hiệu bất thường hay khó chịu mà bạn đang trải qua. Có thể ghi chép lại những kinh nghiệm của bản thân mình khi tìm cách khắc phục hiệu quả phụ của thuốc & trình bày lại cho bác sĩ. Hãy cởi mở & thành thật với bác sĩ để tất cả cùng ngồi lại, tìm ra phương hướng giải quyết phù hợp nhất

Vài thập kỷ đã trải qua kể từ khi thuốc điều trị viêm gan C ra đời… Bao nhiêu mạng người đã được cứu sống, biết bao bệnh cảnh viêm gan đã được điều trị ổn định, giúp bệnh không tiến triển qua xơ gan, suy gan, ung thư gan. Và kèm theo đó, biết bao tiền bạc, mồ hôi, nước mắt của từng người bệnh & từng người thân trong gia đình đã bỏ ra để đem lại cuộc sống tốt đẹp cho người đã nhiễm bệnh viêm gan siêu vi. Tác dụng phụ của thuốc, dù nhẹ hay nặng, cũng lần lượt sẽ qua, nếu mỗi người chúng ta biết cách vượt lên chính mình, biết cảm thông chia sẽ cùng nhau. Hãy bộc lộ những nỗi niềm đau khổ của mình cho người thân trong nhà, cho bạn bè đồng nghiệp, cho bà con lối xóm đã chung sống cùng một con đường, cùng một góc phố…

Hãy cố gắng, để những phản ứng phụ trong điều trị viêm gan siêu vi C chỉ là chuyện thường phố huyện…

BSCKI. Nguyễn Thị Lý – Trưởng Phòng Khám Gan
Nguồn: BV ĐẠI HỌC Y DƯỢC TPHCM – Cơ sở 2

Bình luận đã đóng